Het gezicht en het masker - gedachten van Giorgio Agamben

Ingediend door Karel Beckman op 17/11/2020 - 22:09
Giorgio Agamben

De beroemde Italiaanse filosoof Giorgio Agamben schreef een prachtig stuk over de desastreuze invloed die mondkapjes hebben op het sociale en politieke leven. Het is voor ons vertaald door een lezer.

‘Dat wat men gezicht noemt, kan bij geen enkel dier bestaanmaar wel bij de mens, en dit drukt het karakter uit.’

Cicero

Hoewel alle levende wezens zich ​​in de vrije natuur bewegen, zich aan elkaar laten zien en met elkaar communiceren, heeft alleen de mens een gezicht, maakt alleen de mens van zijn aanwezigheid en communicatie met andere mensen een fundamentele ervaring, maakt alleen de mens van zijn gezicht de plaats waar hij waarheid zoekt.

Wat het gezicht blootlegt en openbaart, is niet iets dat in woorden kan worden gevat, of in een eenvoudige zin kan worden geformuleerd. Met zijn eigen gezicht zet de mens zichzelf onbewust op het spel: het is door zijn gezicht – meer dan in taal – dat hij zichzelf uitdrukt en openbaart. En wat het gezicht uitdrukt, is niet alleen de gemoedstoestand van een individu, het is vooral de openheid, het zichzelf blootstellen en communiceren met andere mensen.

Dit is waarom het gezicht het domein is van de politiek. Dat dieren geen politiek kennen, komt  omdat dieren, die zich altijd in de vrije natuur begeven, hun blootstelling niet tot een probleem maken – ze beschouwen hun situatie als vanzelfsprekend. Daarom zijn dieren niet geïnteresseerd in spiegels, in het beeld als beeld. De mens daarentegen wil zichzelf herkennen en herkend worden, hij wil zich naar zijn eigen beeld vormen, hij zoekt daarin de waarheid. Zo vormt hij de vrije natuur om tot de wereld, tot een plaats van onophoudelijke politieke dialectiek.

Als mensen uitsluitend tekst zouden uitwisselen, louter dingen zouden benoemen, zou er nooit echt politiek zijn, maar alleen een overdracht van informatie. Maar aangezien mensen in de eerste plaats in alle openheid met elkaar  communiceren, in de zin van pure communicatie, is het gezicht juist de voorwaarde voor politiek, dat waarnaar alles wat mensen zeggen en benoemen, is te herleiden. Het gezicht is in die zin de ware gemeenschap, het politieke domein bij uitstek. Door elkaar aan te kijken, herkennen mensen elkaar en voelen ze zich betrokken bij elkaar, zien ze gelijkenis en diversiteit, verwijdering maar ook toenadering.

Een land dat niet meer in het gezicht geïnteresseerd is, dat besluit het gezicht van iedere burger, waar die ook gaat, met een masker te bedekken, is een land dat de politiek in zijn geheel heeft afgezworen. In een kale, lege ruimte, waarin iedereen voortdurend onderworpen is aan grenzeloze controle, bewegen individuen zich dan geïsoleerd van elkaar, terwijl ze de direct zichtbare basis van hun gemeenschap hebben verloren en alleen nog maar in staat zijn informatie uit te wisselen met een naam die geen gezicht meer heeft. 

8 oktober 2020 
Giorgio Agamben

Deel dit artikel:
Roelof (niet gecontroleerd)

Sorry hoor,
Sta echt helemaal achter wat je doet met deze website en ik denk dat we mondkapjes moeten weten, maar er zijn vele dieren die gezichtsuitdrukkingen gebruiken om te communiceren.
Hou het bij feiten en de echte boodschap komt beter over.

wo, 11/18/2020 - 00:29 Permalink
karel_beckman

Als antwoord op door Roelof (niet gecontroleerd)

Dieren met een mondkapje op lijkt me ook geen goed idee, nee. Los van de vergelijking met dieren blijft het wel een treffende tekst over wat dit doet met de menselijke samenleving.

wo, 11/18/2020 - 16:41 Permalink
Rembert (niet gecontroleerd)

Als antwoord op door karel_beckman

Indien je gezicht beschouwd als (grofweg), oren, ogen, neus en mond, dan hebben dieren dat ook. Overigens noemen we het dan niet zo, want in plaats van neus en mond hebben dieren een snuit en een bek. Dat is niet voor niets zo. Het gezicht of gelaat is niet alleen iets uiterlijks. Het heeft een binnenkant, een zin.
Ieder mens werkt door zijn innerlijke activiteit aan zijn gelaat. Het vertoont niet alleen de inwerkingen van buitenaf of de veroudering. Het bedekken van het gelaat heeft daardoor onvermijdelijk de betekenis dat het menselijke wordt verborgen. Het gelaat is daarvan namelijk de getuige. Het sociale (politieke) leven berust erop dat we elkaar als mens herkennen en erkennen en door het gelaat zijn we in staat over de lichamelijke aanwezigheid heen de ander te bereiken. Het gelaat is in wezen een ideële realiteit.

vr, 11/20/2020 - 16:41 Permalink
Ed (niet gecontroleerd)

Per 1 december zullen de politieke partijen instemmen met het verplicht dragen van mondmaskers. Een klachtenmeldpunt over het dragen van mondkapjes zou misschien een idee zijn om collectief een schadeclaim bij de overheid te kunnen neerleggen.

wo, 11/18/2020 - 12:04 Permalink

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.